Лаборатория In vitro

Барлық теректерді in vivo арқылы оңай өсіруге болмайды. Кейбіреулері тек зертханада микроклональды көбейту арқылы жүзеге асырылады. Құтыларда қалай өсірдік?

Бұрын тұраңғыны көбейту жөнінде жоспарлар болған, барлығы өнімділіксіз аяқталды. Енді, 2016-2017 жж. Білім және ғылым министрлігінің өсімдіктер биологиясы және биотехнология институтында бұл мәселе ғылыми тұрғыдан қолға алынды. Осы уақытта «Қиын көбейтілетін терек түрлері мен гибридтерін клондау үшін коммерциялық құнды биотехнологиялық реттеуді әзірлеу» ғылыми жұмыс жүргізілді.

Жобаның негізгі мақсаты - коммерциялық тұрғыдан өте қиын, элиталық көшеттер өндіруді жеделдету.

Зертханалық эксперимент жүргізгенге дейін түрлі-түсті туранга (Populus diversifolia Schrenk) және популяцияның гибридті терек екпелері «Орман питомнигі» АҚ және «Республикалық орман өсіру орталығы» РМК зерттелді. Оларды өсіру сипаттамалары бойынша ең жақсы - тез өсетін, жоғары сәндік, тұздылық пен құрғақшылыққа төзімді, біркелкі магистралды және әдемі, көлемді тәжі бар (тұраңғы - 4 клон, гибридті терек формалары 2/67, 1/86, № 39) ағаштар таңдалды.

Қазірдің өзінде зертханада терек экспланттарын, in vitro әдісімен микрокөбейту және залалсыздандырылмаған жағдайға in vivo қайта отырғызу оқшаулау хаттамалары реттелген. In vitro жағдайына оқшауланудың оңтайлы кезеңі белгіленді. Тәжірибе қою нәтижесінде бүйір қалемшелерінің ең жақсы өсуі қалемшенің тыныштық кезеңіндегі бүрлерінен қаңтар-наурыз айларында және белсенді өсу кезеңінде маусым-тамызда байқалды. Бүрлерді ½ макро- және микроэлементтер Мурасиге және Скуга (МС) сұйықтығына 1,0 мг/л гибберелл қышқылын қосу (рН 5,6 ) өсіру жақсы нәтиже береді.Сапрофитті микрофлорадан залалсыздандыруға ең күшті препарат 1% HgCl2 (тиіміділігі95%) - 5 минутта.Теректің in vitro жағдайында көбеюі мен регенерациясы үшін Woody Plant Medium (WPM), Мурасиге және Скуга (МС) (көбею коэффициенті 1:9) қоректік ортаның минералды және гормональді құрамы және өсімдік өсуін реттеуіш - 6-бензиламинопурин (БАП) 0,3 мг/л және β-индолил-3-майлы қышқыл (ИМК) – 0,01 мг/л. жақсы әсер ететіні байқалды. Қоректік ортаның құрамы МС құрамындағы микроэлементтердің 2 есе көбеюі және CaCl2, MgCl2 екі есе төмен етіп өзгертілген. Осындай қоректік ортада көбеюі коэффициенті 1:15 ке көбейеді және өскіндердің сапасы артады.

        

Ризогенез үшін ең күшті орта агар араласқан МС 16 сағатта ұстау. Осы жағдайда 80-85% кіші өскіндерде тамыр жүйесі қалыптасады. Асептикалық өскіндерді залалсыздандырылмаған жағдайға қайта отырғызу үшін қолайлы субстрат беткі және төменгі қабат көң, құм, әк, керамзит дренажы, кешенді минералды тыңайтқыштар pH – 5,5-6,5 (бейімделуі 65-70%) қажет. Жылы жайға бейімделген контейнердегі көшеттердің питомникте өсіп кетуі 85-90%.

Алынған нәтижелердің негізінде теректі клоналды микрокөбейтудің биотехнологиялық реггламенті жасалды, ол 5 этаптан тұрады: in vitro-дан үлгілерді оқшаулау, асептикалық жағдайда клондай, ризогенез, in vivo залалсыздандырылмаған жағдайға бейімдеу, өсімдіктерді ашық алаңға отырғызу. Әртүрлі жапырақты тұраңғының 4 клоны бар in vitro клонды коллекциясы жасалды және теректің 4 буданы (2/67, 1/86, №39 және Превосходный).